Καταδίκασαν την τρομο-σύλληψη του Δ. Παπαδάτου

Η συνέντευξη τύπου που παραχώρησε το μέλος της γραμματείας της Στάση Βύρωνα Δημοσθένης Παπαδάτος - Αναγνωστόπουλος στο Δημαρχείο του Βύρωνα την Τρίτη 18 Ιανουαρίου 2011 μαζί με τον Δήμαρχο Βύρωνα και τους επικεφαλής των δημοτικών παρατάξεων με αφορμή την τρομοκρατική σύλληψη - απαγωγή του από την αντιτρομοκρατική υπηρεσία της αστυνομίας

Συνέντευξη Δ. Παπαδάτου στο Βύρωνα (μέρος 1)

Συνέντευξη Δ. Παπαδάτου στο Βύρωνα (μέρος 2)

Καλλικράτης ή Συμμετοχικός Προϋπολογισμός;

Του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου,
πολιτικού επιστήμονα,
Υποψήφιου Δημοτικού συμβούλου Στάση Βύρωνα


Με τι κριτήρια θα ψηφίσουν οι πολίτες στις 7 Νοέμβρη: πολιτικά ή «τοπικά»; Θα διαλέξουν πολιτικές παρατάξεις ή πρόσωπα εμπιστοσύνης; Θα σκέφτονται πάνω από την κάλπη το Μνημόνιο και την οικονομική κρίση ή απλά θα επιλέξουν αυτόν που (θα) κάνει έργα για την πόλη του;


Μέχρι χτες, η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός ήθελαν ως κριτήριο το δεύτερο: τα πρόσωπα, τα έργα, το «τοπικό». Σήμερα ζητούν «δημοψήφισμα» υπέρ του Καλλικράτη.


Η μεταστροφή αυτή της κυβέρνησης αποτελεί μια πρώτη επιβεβαίωση όσων πιστεύουμε πως το αυτοδιοικητικό είναι και αυτό πολιτικό, όσων δηλαδή θεωρούμε ότι η γενική κοινωνική και πολιτική κατάσταση (η κρίση, ο Καλλικράτης και το Μνημόνιο) δεν είναι δυνατό να μην επηρεάζει τις τοπικές υποθέσεις.


Το πραγματικό δίλημμα για τις εκλογές που έρχονται, ωστόσο, δεν είναι «Καλλικράτης και κεντρική πολιτική» από τη μια και «τοπικά κριτήρια, πρόσωπα και έργα» από την άλλη. Θα προσπαθήσω, έτσι, να δείξω: α) πως, ό,τι και να λένε τα «πρόσωπα», Καλλικράτης και έργα δεν πάνε μαζί· η ύπαρξη του ενός περιορίζει το άλλο, και β) πως το πραγματικό δίλημμα για τις αυτοδιοικητικές εκλογές που έρχονται είναι «Καλλικράτης ή Συμμετοχικός Προϋπολογισμός».


Καλλικράτης; Όχι, ευχαριστώ!


Το να διαβάσει κανείς τον Καλλικράτη -ή, έστω, μια περίληψή του- θα άξιζε περισσότερο απ’το να διαβάσει τα πολυτελή και ογκώδη προγράμματα των υποψηφίων δημάρχων που τον υποστηρίζουν· σε αυτούς συμπεριλαμβάνεται, βέβαια, και ο κ. Χαρδαλιάς (και μαζί το πολυτελές άλμπουμ που διανέμει).


Χωρίς υπερβολή, έπειτα από αρκετά χρόνια, το κείμενο του «Καλλικράτη» θα μπορούσε να διδάσκεται στα σχολεία ως παράδειγμα για το πώς μια αυταρχική κυβέρνηση και οι σύμμαχοί της, προσπαθούσαν κάποτε (σήμερα), να εξαφανίσουν κάθε ενδεχόμενο επιτυχημένης αντίδρασης των τοπικών κοινωνιών σε μια οικονομική πολιτική που αφήνει πίσω της λουκέτα σε υπηρεσίες, ανέργους και φτωχούς –αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα νέα πεδία κερδοφορίας μέσα στην κρίση για τους λίγους οικονομικά ισχυρούς,, με την «εγγύηση» του ΔΝΤ.


Με αυτήν την έννοια:


* Προκαλεί απορία (επιεικώς...) η προσπάθεια να αποσυνδεθεί ο Καλλικράτης από το ΔΝΤ, όταν ο πρώτος προβλέπεται ρητά στο κείμενο του Μνημονίου (σελ. 12 και 20) και όταν στο κείμενο αυτό υπολογίζονται με χαρακτηριστική ακρίβεια τα έσοδα από τις επιδιωκόμενες περικοπές των δαπανών που επιβάλλει: 500 εκ. ευρώ για το 2011, 500 εκ. ευρώ για το 2012 και 500 εκ. ευρώ για το το 2013 (σελ. 17 και 18). Κι αυτά, ενώ η Κεντρική Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων (ΚΕΔΚΕ) λέει πως, η κάλυψη των σημερινών αναγκών των Δήμων και των πολιτών, απαιτεί 4 δις ευρώ επιπλέον πόρους από το κράτος...


* Προκαλεί θλίψη οι υποψήφιοι να ορκίζονται ότι «πάνω απ’όλα» βάζουν την πόλη, όταν ο Καλλικράτης ζητά την απόλυση συνολικά 35.000 εργαζομένων με συμβάσεις ορισμένου χρόνου και μισθώσεις έργου, ενώ καταργεί 4.000 Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, με στόχο την «εξοικονόμηση» προσωπικού - και παρά τις συνέπειες που θα προκύψουν για την ποιότητα των υπηρεσιών ενός Δήμου. Μήπως ισχύει ότι με τόσο χρεωμένο Δημόσιο και τόσο μεγάλο έλλειμμα, δεν γίνεται αλλιώς; Η απάντηση είναι «όχι»: ο ίδιος ο εκπρόσωπος του ΔΝΤ στην περίφημη «τρόικα» το διαψεύδει. Παραδέχεται, δηλαδή, ότι «το πραγματικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν ήταν τόσο το δημόσιο χρέος» και ότι πιο σημαντική από την μείωση του ελλείμματος ήταν η προώθηση των μεταρρυθμίσεων στο Ασφαλιστικό, στην αγορά εργασίας και στο πλαίσιο για τις εγχώριες και ξένες επενδύσεις, καθώς και ο Καλλικράτης (Π. Τόμσεν, Ελευθεροτυπία, 17.9.2010). Με απλά λόγια, ο άνθρωπος λέει πως το χρέος και το έλλειμμα αποτελούν το πρόσχημα για να γίνει στην Ελλάδα ό,τι ήταν αδιανόητο εδώ και 30 χρόνια, τόσο για τις εργασιακές σχέσεις, όσο και για τα δημοκρατικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής των πολιτών στις τοπικές υποθέσεις. Γιατί, εξάλλου, να συμβεί στην Ελλάδα κάτι διαφορετικό απ’αυτό που συνέβη σε όλες τις χώρες που «περιέλαβε» μέχρι σήμερα το ΔΝΤ;


* Προκαλεί γέλιο το γεγονός ότι πολλοί δήμαρχοι (και μαζί ο κ. Χαρδαλιάς) ορκίζονται στο όνομα της δημοκρατίας, της διαβούλευσης και της κοινωνίας των πολιτών, την ίδια στιγμή που ο Καλλικράτης (τον οποίο στηρίζουν), όχι μόνο συνενώνει αυθαίρετα και χωρίς συζήτηση 1033 δήμους και κοινοτήτες στους 325 (!), αλλά περιθωριοποιεί αυταρχικά τις κινήσεις των πολιτών, δίνοντας την απόλυτη εξουσία (3/5 των εδρών) στον πρώτο συνδυασμό, ανεξαρτήτως του ποσοστού που αυτός θα παίρνει στις εκλογές! Κι αυτά, χωρίς να συνυπολογίσουμε τα εμπόδια που θέτει ο Καλλικράτης στις μικρές δημοτικές κινήσεις, ζητώντας τους πλήρη κεντρικά και τοπικά ψηφοδέλτια, ως εάν επρόκειτο να εκλεγεί το 100% των συμβούλων τους σε όλα τα επίπεδα.


* Προκαλεί, τέλος, οργή η -προβλεπόμενη για κάθε Δήμο- συγκρότηση Οικονομικής Επιτροπής, στην οποία η συμμετοχή της τοπικής αντιπολίτευσης δεν θεωρείται υποχρεωτική –άρα η πλειοψηφία μπορεί να κάνει ανεμπόδιστη ό,τι θέλει!


Τι περιθώρια έχει για «έργα» ένας δήμαρχος, όταν ο Καλλικράτης του αφαιρεί εκατομμύρια ευρώ; Πόσο σοβαρά μπορούμε να μιλάμε για «αυτοδιοίκηση», όταν ο Δήμος αφήνεται χωρίς πόρους και οι πολίτες δεν συμμετέχουν σε καμιά οικονομική-διοικητική απόφαση; Και πώς μπορούμε να εμπιστευτούμε για δημάρχους αυτούς που αποδέχονται εξαρχής το αντιδημοκρατικό πλαίσιο που θέτει για την αυτοδιοίκηση ο Καλλικράτης;


Συμμετοχικός Προϋπολογισμός ενάντια στον Καλλικράτη


Υπάρχει άλλη λύση; Ασφαλώς ναι. Και μάλιστα εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία και σε διάφορες παραλλαγές, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στην Λατινική Αμερική. Η λύση αυτή λέγεται Συμμετοχικός Προϋπολογισμός. Μόνο που για να επιβληθεί, απαιτεί αντιπαράθεση με την κεντρική εξουσία και συνεχή ενεργοποίηση των πολιτών.

Τι είναι, όμως, ο Συμμετοχικός Προϋπολογισμός; Πρόκειται για μια διαδικασία, μέσω της οποίας καθορίζεται το πού θα κατευθυνθούν οι πόροι που διαθέτει ένας Δήμος. Το σκεπτικό της είναι ότι οι αποφάσεις για τα σημαντικά θέματα που αφορούν την πόλη, δεν μπορεί να μονοπωλούνται από λίγους και «ειδικούς» -δεν μπορεί, δηλαδή, να λαμβάνονται αντιδημοκρατικά, γραφειοκρατικά και αδιαφανώς.


Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η διαδικασία του Συμμετοχικού Προϋπολογισμού είναι τόσο απλός, όσο και το σκεπτικό που την στηρίζει. Μέσω μιας σειράς από συγκεντρώσεις και συνελεύσεις, ο ίδιος ο πληθυσμός της πόλης καθορίζει ποια είναι τα έργα που πρέπει να πραγματοποιήσει η διοίκηση. Δεδομένου ότι η πόλη είναι μεγάλη, η δημοτική αρχή διαιρεί την πόλη σε πολλά τμήματα ή μικροπεριοχές. Μία φορά το χρόνο, λοιπόν, ο δήμαρχος κάνει απολογισμό σε κάθεμία από αυτές τις περιοχές, τον οποίο μπορεί να παρακολουθήσει ο καθένας.
Καθώς ο κόσμος που μαζεύεται είναι πολύς, κάθε γειτονιά οφείλει να εκλέξει τους αντιπροσώπους της: όσο περισσότεροι παρόντες, τόσο περισσότεροι οι αντιπρόσωποι της συγκεκριμένης περιοχής. Μόλις η διαδικασία της εκλογής ολοκληρωθεί, ο δήμαρχος ενημερώνει για τα έργα που έχουν γίνει, για όσα πραγματοποιούνται τη στιγμή εκείνη, αλλά και για όσα δεν έχουν ξεκινήσει, εξηγώντας στους αντιπροσώπους τους λόγους της καθυστέρησης, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια.

Στη συνέχεια, οι αντιπρόσωποι επιστρέφουν στις γειτονιές και οργανώνουν συνελεύσεις για να μαζέψουν τα αιτήματα των πολιτών. Οι πολίτες εξηγούν τους λόγους που συγκεκριμένα έργα πρέπει να τεθούν σε προτεραιότητα, και σε μια νέα, μεγαλύτερη συγκέντρωση, ο μεν δήμαρχος δίνει μια εκτίμηση των εσόδων και των δαπανών για το επόμενο έτος, οι δε πολίτες παρουσιάζουν τις προτεραιότητές τους προς τον δήμαρχο. Στην μεγαλύτερη αυτή συγκέντρωση, οι αντιπρόσωποι εκλέγουν τους συμβούλους του προϋπολογισμού, που αποφασίζουν ποια έργα θα γίνουν, παίρνοντας υπ’όψη τις εκτιμήσεις του δημάρχου και τις προτεραιότητες που έχουν θέσει οι πολίτες. Το Συμβούλιο Προϋπολογισμού (που συγκροτείται από τους συμβούλους κάθε περιοχής, έναν αντιπρόσωπο του σωματείου εργαζομένων στον Δήμο, δύο αντιπροσώπους της δημαρχίας και από έναν αντιπρόσωπο της ένωσης των συλλόγων κατοίκων της πόλης) συνεδριάζει κάθε εβδομάδα και έχει τον τελευταίο λόγο στις αποφάσεις. Με τον τρόπο αυτό (που δεν απαιτεί περισσότερο χρόνο από οποιονδήποτε τυπικό αυτοδιοικητικό θεσμό: το αντίθετο...), αποφεύγονται η διαφθορά, η διαρροή πόρων και η δημιουργία πελατειακών σχέσεων, ενώ και οι πολίτες εκπαιδεύονται, μέσω της συμμετοχής τους, να θέτουν το συλλογικό συμφέρον πάνω από το πολύ στενό προσωπικό. Είναι αυτό εφικτό; Ναι. Η εμπειρία μάλιστα που μεταφέρει, μεταξύ άλλων, η κοινωνιολόγος Μάρτα Χάρνεκερ, δείχνει ότι σε έναν Δήμο ενός εκατομμυρίου κατοίκων, παίρνουν μέρος κάθε χρόνο πολλές δεκάδες χιλιάδες κάτοικοι. Σε διάφορες πόλεις, η αναλογία μπορεί να φτάσει το 1 προς 10.


Με τον Συμμετοχικό Προϋπολογισμό, η «χρηστή διαχείριση» και ο «σεβασμός στην κοινωνία των πολιτών», παύουν να είναι συνθήματα υποψηφίων που προσπαθούν να αποπολιτικοποιήσουν την διοίκηση και να χειραγωγήσουν τους πολίτες και τις τοπικές κινήσεις. Γίνονται πρακτική, καθημερινή εμπειρία, που εκπαιδεύει στη δημοκρατία και εγγυάται την κάλυψη των πραγματικών αναγκών, αντί για την επίτευξη (οικονομικού) κέρδους και (πολιτικής) εξουσίας για τους λίγους.

Αν η εναλλακτική λύση υπάρχει, το ερώτημα είναι προφανές: για ποιο σοβαρό λόγο να επιλέξει κανείς τον Καλλικράτη (όπως ζητά η κυβέρνηση) και για ποιο λόγο να θεωρήσει άξιους εμπιστοσύνης τους υποψηφίους που τον υποστηρίζουν;


Ο Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος είναι πολιτικός επιστήμονας, υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος με τη Στάση Βύρωνα

Ο δημοφιλής κ. Δήμαρχος

Τα τελευταία χρόνια τα είδαμε όλα, σε δεκάδες τηλεοπτικά πλάνα, σκηνοθετημένα ως «αυθόρμητα». Είδαμε τον Κώστα Καραμανλή να παίζει ποδόσφαιρο ή να βγαίνει βόλτα με την οικογένεια ή να τρώει στον Μπαϊρακτάρη. Είδαμε τον Γιώργο Παπανδρέου να παίρνει κοιλιακούς στο γυμναστήριο ή να κάνει τζόγκινγκ ή να χορεύει. Είδαμε τον Παναγιώτη Ψωμιάδη («το νομάρχη της καρδιάς μας», τον «καρντάση», τον «παντελονάτο» -όλα κατά δήλωσή του) να ντύνεται Ζορρό, να καβαλάει το άλογο, να τραγουδάει Καζαντζίδη και να ρίχνει ζεϊμπεκιές στην τηλεόραση του Άλτερ. Τα είδαμε όλα αυτά, αλλά δεν τα ζηλέψαμε: στο Βύρωνα έχουμε κι εμείς τον «δήμαρχο της καρδιάς μας»: το «Νίκο». Μέχρι τις εκλογές δε, θα μπορούμε να παρακολουθούμε την καθημερινότητα του «Νίκου» απ'το προσωπικό του σάιτ και να καμαρώνουμε τον ίδιο -και- ως μπασκετμπολίστα, χάρη στη γιγάντια φωτό στο εκλογικό του κέντρο. Το εμπεδώσαμε, λοιπόν: το θέμα δεν τι κάνει ή τι δεν κάνει ένας δήμαρχος, αλλά τι φαίνεται να κάνει και πώς φαίνεται ότι είναι.


Πώς φτάσαμε, όμως, ως εδώ;


Μια μικρή αναδρομή


Πάνε οχτώ χρόνια από τότε που στον Βύρωνα πρωτοκυκλοφορούσαν οι αφίσες ενός νέου και άφθαρτου υποψηφίου, που καλούσε τους πολίτες να τον ψηφίσουν με κεντρικό σύνθημα «ούτε Δεξιά, ούτε Αριστερά: μόνο μπροστά»: ο τότε Χαρδαλιάς (και νυν «Νίκος») στόχευε στους απογοητευμένους, στη νεανική ψήφο και, ασφαλώς, στην ελαφρότητα της εποχής. Του το επέτρεπε, εξάλλου, η απερχόμενη «αριστερή» διοίκηση Ρογκάκου που, ανάμεσα σε πολλά και διόλου τιμητικά επιτεύγματα, κατάφερνε το πρωτοφανές στα χρονικά του ΚΚΕ: να «αδειάσει» η ίδια η Αλέκα Παπαρήγα υποψήφιο του κόμματος από τηλεοράσεως, και μάλιστα στη διάρκεια ντιμπέιτ πολιτικών αρχηγών.


Βλέποντας την τότε προεκλογική διακήρυξη της παράταξής του (βλ. παρουσία ονομάτων από σχεδόν όλους τους πολιτικούς χώρους) και κρίνοντας κυρίως από το εκλογικό αποτέλεσμα, το πείραμα του κ. Χαρδαλιά ήταν πετυχημένο: μια παραδοσιακά αριστερή συνοικία επέλεγε για δήμαρχο έναν δεξιό πολιτευτή και πολλοί Βυρωνιώτες πείθονταν ότι είναι πλέον εκτός μόδας η διάκριση Δεξιάς και Αριστεράς, όσο κι αν αυτό σήμαινε πως η Αριστερά όφειλε να πάει δεξιότερα κι όχι η Δεξιά να γίνει ..αριστερή. Με δεδομένη, λοιπόν, τη δυσαρέσκεια από τη διοίκηση Ρογκάκου, την οργή για την τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ και την αδυναμία των αριστερών παρατάξεων, ο Νίκος Χαρδαλιάς έδειχνε να παίζει χωρίς αντίπαλο.


Λίγο αργότερα, όταν στα πράγματα είχε έρθει πια η ΝΔ και ο νέος δήμαρχος επέβαλλε άδικους φόρους ή εξήγγελλε «σώματα εθελοντικής φύλαξης» της πόλης (για μέτρα που παρέπεμπαν «στα αλήστου μνήμης χαφιεδικά ΤΕΑ» έκανε λόγο τότε η αντιπολίτευση...), οι αντίπαλοι του Χαρδαλιά άρχισαν να ανασυγκροτούνται και η νέα διοίκηση να αντιλαμβάνεται τα όριά της. Όσα όμως κι αν άλλαξαν, ο δήμαρχος παρέμενε στη θέση του. Και στις εκλογές του 2006 επιβεβαίωνε την ανυπαρξία αντιπάλου που να τον απειλεί σοβαρά, περνώντας με άνεση το χρειαζούμενο 42% και κερδίζοντας παραπάνω ψήφους απ' όσα κέρδιζε η ΝΔ στον Βύρωνα στις βουλευτικές εκλογές του 2007.


Ποιο ήταν, όμως, το μυστικό της επιτυχίας;


Μόνο «επικοινωνιακός»;


Ο Χαρδαλιάς αξιοποίησε τον τοπικό εκλογικό μηχανισμό της Δεξιάς και υποστηρίχτηκε από τη ΝΔ, την ίδια στιγμή που προβαλλόταν ως υπερκομματικός και «υπεράνω Δεξιάς και Αριστεράς» υποψήφιος, ποντάροντας στο γεγονός ότι, τόσο γενικά, όσο και ειδικότερα στις τοπικές εκλογές, οι ψηφοφόροι είναι λιγότερο ευθυγραμμισμένοι με τα κόμματά τους απ'ό,τι παλιότερα. Επιπλέον, είναι γνωστό σε όλους: στις τοπικές εκλογές, ο παραγοντισμός είναι ένα λουλούδι που φυτρώνει σχεδόν σε κάθε κήπο, ευδοκιμώντας .πέραν της Δεξιάς και της Αριστεράς. Με πιο απλά λόγια: όσο πιο κοντά στην τοπική εξουσία δείχνει κάποιος, τόσο περισσότεροι ανακαλύπτουν σ'αυτόν τον άνθρωπο που θα αλλάξει την πόλη συθέμελα.


Η (τοπική) πολιτική ως ...τέχνη


Σε δεύτερο χρόνο, ο Ν. Χαρδαλιάς απέκτησε το δικό του δίκτυο, αξιοποιώντας τις προσβάσεις που κάθε δήμαρχος αντικειμενικά διαθέτει στον κρατικό μηχανισμό και τα ΜΜΕ. Κι αυτό, προκειμένου, μαζί με το έργο της διοίκησης, να προβάλλεται και ο ίδιος, πριν και μετά τις εκλογές, χωρίς να ξοδεύει ευρώ. Ένα μη πολιτικό γεγονός, το ετήσιο Φεστιβάλ του Δήμου Βύρωνα, η εμβέλεια του οποίου ξεπερνά τα σύνορα της πόλης, αποτελεί ως τις μέρες μας ένα σπάνιο εργαλείο προβολής και «δικτύωσης» του δημάρχου -ένα «όπλο» που τον καθιστά ακαταμάχητο απέναντι στους αντιπάλους του. Το ίδιο συμβαίνει, εξάλλου, και με την ιστοσελίδα του Δήμου ή τα -καλών προθέσεων- Φεστιβάλ Γειτονιών και το Φεστιβάλ Μεταναστευτικών Κοινοτήτων. Εδώ, βεβαίως, είναι αναγκαία μια διευκρίνιση: ο δήμαρχος σχεδιάζει και υλοποιεί πρωτοβουλίες που οι αντίπαλοί δεν διανοούνται καν να αναλάβουν, αρκούμενοι συνήθως στην εκφώνηση της πολιτικής τους και αγνοώντας την ισχύ του παραδείγματος.


Τα παραπάνω δεν αναιρούν εργατικότητα, ικανότητες ή τα όποια θετικά. Όμως αυτά δεν εξηγούν από μόνα τους την μέχρι τώρα απήχηση του δημάρχου. Και μολονότι, για να μιλήσει κανείς για τις επιτυχίες ενός, οφείλει να βάλει στον λογαριασμό τις αδυναμίες και τις αποτυχίες των άλλων (των αντιπάλων του), αν υπάρχει κάποιο «μυστικό Χαρδαλιά», αυτό θα μπορούσε κανείς να το αναζητήσει σ' ό,τι ο κοινωνιολόγος Ρ. Σένετ αποκαλεί «τυραννία της οικειότητας».


Ο «οικείος» Νίκος Χαρδαλιάς


Βάζοντας ένας πολιτικός μπροστά το προσωπικό και το ιδιωτικό στοιχείο, συχνά υπό το πρόσχημα της αμεσότητας, στην πραγματικότητα κατεδαφίζει τις λεπτές αποστάσεις που κάνουν δυνατή την λειτουργία της δημόσιας σφαίρας. Έτσι, ενώ φαινομενικά γκρεμίζει τα τείχη και τις αποστάσεις ανάμεσα στους πολιτικούς και τους «απλούς πολίτες», στην πραγματικότητα εγκαθιδρύει μια «τυραννία της οικειότητας»: μια ανελέητη πάλη των ναρκισσισμών (ανάμεσα στους πολιτικούς και μεταξύ πολιτών και πολιτικών). Η πολιτική, έτσι, κατανοείται στο εξής από τους πολίτες με όρους προσωπικότητας και ψυχολογίας.


Ας το πούμε πιο απλά: αυτό που ο δήμαρχος έχει καταφέρει να συζητιέται, δεν είναι το πώς διοικεί ο ίδιος και η παράταξή του, αλλά το πώς είναι: ευχάριστος, νεανικός, φιλικός, ευαίσθητος, καλαμπουρτζής, ικανός, βοηθητικός στις δύσκολες στιγμές του συνανθρώπου, εργατικός, φιλότιμος κλπ. Αυτό, όμως, δεν έχει να κάνει με την πολιτική, με όσο «τοπικούς» και «ιδιαίτερους» όρους κι αν θέλουμε να την καταλαβαίνουμε.


Το «φαινόμενο Χαρδαλιά», λοιπόν, δεν αποτελεί παρά ένα ακόμα παράδειγμα της επικράτησης της λογικής των ΜΜΕ επί της πολιτκής: η συμμετοχή «ειδικών» της επικοινωνίας στο ψηφοδέλτιό του, απλά επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό. Αν μάλιστα, κοντά σε αυτά, προσθέσει κανείς την εφαρμογή των βασικών διδαγμάτων του μακιαβελικού Ηγεμόνα (αξιοποίηση των αντιπάλων, ανάδειξη των αντιθέσεών τους, κατά περίπτωση ενσωμάτωση ή διαίρεσή τους, συνδυασμός ευαισθησίας και δυναμισμού κ.ά), μπορεί να καταλάβει πώς ένα πολιτικό επιτελείο μπορεί να «χτίζει» τους όρους μιας πολιτικής επικράτησης με όρους μη πολιτικούς.


Η αποπολιτικοποίηση ως μέσο ...επαναφοράς των απογοητευμένων στην πολιτική


Αυτή η αποπολιτικοποίηση των εκλογών δεν αποτελεί εφεύρεση του κ. Χαρδαλιά. Είναι όλο και πιο ορατή στις επιλογές των κομμάτων εξουσίας, προκειμένου να μην εισπράξουν το πολιτικό κόστος των επιλογών τους και προκειμένου να φέρουν κοντά τους τους απογοητευμένους από την πολιτική: η πρόσφατη επιλογή του μπασκετμπολίστα Κικίλια για τη ΝΔ και η ανάδειξη του (μη μιντιακού, αλλά) «ακομμάτιστου» Συνηγόρου του Πολίτη ως υποψηφίου ΠΑΣΟΚ και «Δημοκρατικής Αριστεράς», ώστε να αμβλυνθούν οι εντυπώσεις από την πολιτική της κυβέρνησης, αυτό ακριβώς μαρτυρούν. Μόνο που, αν το δει κανείς σε βάθος χρόνου, η αποπολιτικοποίηση (η εξαφάνιση, δηλαδή, της ιδεολογικής και πολιτικής σύγκρουσης) ως μέσο για να ξανασχοληθούν οι πολίτες με τα κοινά, απογοητεύει περισσότερους απ'όσους εμπνέει. Το αποτέλεσμα είναι να πολλαπλασιάζονται οι λόγοι για τους οποίους οι ψηφοφόροι θέλουν να τιμωρήσουν τους πολιτικούς και, δυστυχώς, και την πολιτική.


Αντι-θέσεις Ή γιατί το Μνημόνιο δεν εξαιρεί τις τοπικές κοινωνίες

Αν θέλουμε η πολιτική να πάψει να μονοπωλείται από ειδικούς της επικοινωνίας και από ολιγαρχικά σχήματα, θα πρέπει να συνεχίσουμε να την καταλαβαίνουμε πρωτίστως με όρους κοινωνικών, ιδεολογικών και πολιτικών αντιθέσεων (που βέβαια σε κάθε περιοχή είναι ειδικές), αντί ως υπόθεση «χαρισματικών» προσωπικοτήτων. Τι σημαίνει αυτό στις μέρες μας, που όλοι ορκίζονται ότι θέλουν το καλό μας; Η κοινή λογική λέει πως, μετά την επιβολή του Μνημονίου, η μεγάλη αντίθεση μέσα στην κοινωνία είναι μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν το Μνημόνιο (έστω και ως «αναγκαίο κακό») και αυτών που θέλουν την άμεση αποδέσμευσή μας από αυτό, καταλαβαίνοντας ότι οι τοπικές κοινωνίες μόνο «ιδιαίτερα» και «τοπικά» δεινά έχουν να συσσωρεύσουν από την εφαρμογή του και την «εξειδίκευσή» του μέσω του Καλλικράτη. Είναι, λοιπόν, οι τοποθετήσεις σε αυτή την αντίθεση και -κυρίως- οι ανάλογες πρωτοβουλίες υπεράσπισης της κοινωνίας, που θα κρίνουν κάθε υποψηφιότητα. Ποιος και πώς αντιμετωπίζει τα προβλήματα; Ποιος δίνει εξουσία στους πολλούς απλούς πολίτες, αντί να κερδίζει όλο και περισσότερη για τον εαυτό του; Ποιος είναι διατεθειμένος να συγκρουστεί με άδικα μέτρα και να προτείνει λύσεις για το σήμερα και το αύριο; Αυτά -και όχι οι πολιτιστικές εκδηλώσεις ή τα ευγενικά χαμόγελα- είναι τα κριτήρια. Και ο Νίκος Χαρδαλιάς δεν τα καλύπτει.

Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος πολιτικός επιστήμονας υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος με την ΣΤΑΣΗ ΒΥΡΩΝΑ

Δημοσκοπήσεις ή δημοκρατία;

Ότι οι πολλοί συμμετέχουν στα κοινά κυρίως όποτε έχουμε εκλογές και ότι συνήθως δυσπιστούν για τα κόμματα, τα συνδικάτα και τις δημοτικές παρατάξεις, είναι, δυστυχώς, παλιό και γνωστό: φράσεις όπως «εμένα μην μου βάζεις ταμπέλες», «οι ιδεολογίες πεθάνανε» και «όλοι ίδιοι είναι», λέγονται και γράφονται πολύ συχνά, άσχετα αν όλες τους προδίδουν μια ιδεολογία, την ίδια στιγμή που την αρνούνται. «Αν κάποιος σας λέει ότι δεν είναι ούτε αριστερός, ούτε δεξιός, τότε σίγουρα δεν είναι αριστερός», έλεγε ο Ιταλός φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο.

Καθώς οι πολλοί αποσύρονται από την πολιτική, αφήνοντας την Δημο-κρατία χωρίς δήμο, το κενό που αφήνουν επιχειρείται να καλυφθεί από τις δημοσκοπήσεις που –υποτίθεται- κεντρίζουν το ενδιαφέρον. Το μέσο αυτό χρησιμοποιείται εδώ και πολλές δεκαετίες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη και η εμπειρία από τη χρήση του έχει καταγραφεί σε αρκετά βιβλία, όπως το Η κατασκευή της κοινής γνώμης, του Γάλλου κοινωνιολόγου Patrick Chamagne (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη). Ο Champagne δείχνει ότι οι δημοσκοπήσεις δεν καταγράφουν απλώς απόψεις και τάσεις και υποστηρίζει ότι το πρόβλημα με αυτές δεν είναι μόνο αν λένε ή όχι την αλήθεια. Ακόμα κι αν είναι έγκυρες, οι δημοσκοπήσεις δεν αποτυπώνουν απλά αυτό που πιστεύουν οι ερωτώμενοι, αλλά πολύ συχνά προσπαθούν να το κατασκευάσουν. Η μέθοδός τους, ο τρόπος που τίθενται τα ερωτήματα, η στιγμή που αποφασίζεται να γίνει μια δημοσκόπηση, αυτός που την παραγγέλνει, το μέσο που τη δημοσιοποιεί και ο τρόπος που παρουσιάζει τα ευρήματά της, όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους και μας επιτρέπουν, αξιοποιώντας την εμπειρία από το εξωτερικό αλλά και τη χώρα μας, να ισχυριστούμε ότι τα «γκάλοπ» είναι πολιτικά εργαλεία: για το κυνήγι των εντυπώσεων, για την εξασφάλιση της επιθυμητής ερμηνείας ενός πολιτικού γεγονότος, για την επιρροή στην κοινή γνώμη και τη διαμόρφωση των απόψεων των πολλών.

Δεν ισχυρίζομαι ότι ο κόσμος είναι τόσο ανόητος που καταπίνει αμάσητο ό,τι του προσφέρουν οι εταιρείες δημοσκοπήσεων. Λέω, ωστόσο, ότι σε μια εποχή που τα κόμματα (ή οι δήμαρχοι) γνωρίζουν ή ενδιαφέρονται λιγότερο για το τι πιστεύουν οι πολίτες, και που, την ίδια στιγμή, οι πολίτες απαξιώνουν τους πολιτικούς και την κεντρική ή τοπική πολιτική, οι δημοσκοπήσεις χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της συμμετοχής των πολιτών, από όσους μπορούν να διαθέσουν αρκετά χρήματα για να τις παραγγείλουν και έχουν τα μέσα για να τις αξιοποιήσουν. Ως αποτέλεσμα, αντί για τις απόψεις ή τις δράσεις της κοινωνίας, καταλήγουμε να διαβάζουμε ποσοστά και απλοϊκές τοποθετήσεις του τύπου «ναι/όχι» σε συγκεκριμένα ερωτήματα, που συχνά μάλιστα είναι αδύνατο να απαντηθούν μονολεκτικά. Περιττό να πω ότι ωφελημένοι από τη διαδικασία αυτή βγαίνουν εκείνοι που καταλαβαίνουν το «πνεύμα της εποχής» και δεν έχουν κανένα οικονομικό ή ιδεολογικό πρόβλημα για να μην παίξουν το πολιτικό παιχνίδι με τους «σύγχρονους όρους», δηλαδή με πολλά λεφτά και καθόλου ενεργούς πολίτες. (Ένας πολιτικός επιστήμονας θα το έλεγε «μετάβαση από τις καμπάνιες ‘έντασης εργασίας’ στις καμπάνιες ‘έντασης κεφαλαίου’).

Για όλους αυτούς τους λόγους, μου έκανε πολύ κακή εντύπωση η αντιγραφή, από την εφημερίδα B+, όσων ισχύουν στην κεντρική πολιτική σκηνή. Δεν στέκομαι στα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, αλλά στο γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει συμβεί στην Ελλάδα μια απίστευτη κατάχρηση του μέσου, που πάει να επεκταθεί και σε επίπεδο δήμων, με την μηνιαία εφημερίδα να ανοίγει το χορό· ενδεχομένως με καλές -και όχι μόνο εμπορικές- προθέσεις (δεν μου αρέσουν οι θεωρίες συνωμοσίας), αλλά σίγουρα όχι σε όφελος της δημοκρατικής πολιτικής συμμετοχής.

Ας μην ξεχνιόμαστε: την τελευταία τριετία, μόνο η GPO διεξήγαγε μερικές δεκάδες δημοσκοπήσεις για λογαριασμό της εβδομαδιαίας εκπομπής του Γ. Πρετεντέρη στο Mega, πολλές από τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν για να απαξιώσουν κοινωνικές διεκδικήσεις (βλ. καταλήψεις 2006-7), για να «εξαφανίσουν» από την πολιτική συζήτηση τα κόμματα και τους υποψηφίους της Αριστεράς (επικεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στα δύο κόμματα εξουσίας και τους «υποψήφιους πρωθυπουργούς») και για να επιβάλουν συγκεκριμένη θεματολογία ή οπτική στη δημόσια συζήτηση (βλ. την πίεση που υπέστη ο ΣΥΡΙΖΑ για τη στάση του στα γεγονότα του Δεκέμβρη του 2008, με τους δημοσιογράφους να επισημαίνουν-απειλούν διαρκώς ότι «τα ποσοστά πέφτουν»). Είναι χαρακτηριστικό ότι την επαύριο των ευρωεκλογών του 2009 (που πολλά ΜΜΕ συνέχισαν να μιλούν για δημοσκοπήσεις, ασχολούμενα περισσότερο με αυτές, παρά με το πρόσφατο εκλογικό αποτέλεσμα…), δημοσιογράφοι υποστήριξαν –και σωστά- πως ζήσαμε την πιο χειραγωγημένη απ’ τα γκάλοπ εκλογική μάχη, από την εποχή της Μεταπολίτευσης.

Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μας αρέσουν ή όχι οι δημοσκοπήσεις κι αυτά που δείχνουν. Είναι ότι αυτοί που σήμερα παραγγέλνουν δημοσκοπήσεις, εκτιμώντας ότι έτσι αντλούν πολιτικά οφέλη, μπορεί να είναι στο κοντινό αύριο αυτοί που θα πιέζονται ή θα εκβιάζονται από τους αντιπάλους τους και τα ΜΜΕ με τον μπαμπούλα των ποσοστών. Και οι πολλοί; Η άποψή τους δεν θα αξίζει παρά όσο ένα νούμερο.

Δημοσθένης Παπαδάτος - Αναγνωστόπουλος

πολιτικός επιστήμονας - μέλος της Στάσης Βύρωνα