Κυριακή, 18 Απριλίου 2010

"Καλλικράτης": Τα αποκαλυπτήρια


Δόθηκε στη δημοσιότητα για διαβούλευση ένα προσχέδιο προσχεδίου νόμου για τον "Καλλικράτη", χωρίς φυσικά τις προτάσεις του υπουργείου Εσωτερικών για τις περιβόητες συνενώσεις των δήμων. Μπορούμε αβίαστα τώρα, μέσα από τις 300 σελίδες του κειμένου, να συμπεράνουμε ότι οι στόχοι είναι δύο:

- Ο πλήρης οικονομικός έλεγχος των ΟΤΑ μέσα από την περιβόητη εξυγίανση και τον εξορθολογισμό των δαπανών τους.

- Η αντιμετώπιση των δυσλειτουργιών που υπάρχουν μεταξύ της κρατικής περιφέρειας και των δύο βαθμών Αυτοδιοίκησης, των Νομαρχιών και των Δήμων.

Δεν πρόκειται δηλαδή για μια μεταρρύθμιση αποκέντρωσης εξουσιών και αρμοδιοτήτων του κράτους προς την Αυτοδιοίκηση ούτε για ισχυροποίηση της τελευταίας θεσμικά και οικονομικά. Είναι μια προσπάθεια δημιουργίας συγκεντρωτικών δομών τοπικής εξουσίας, που θα εξοικονομούν χρήματα για το κράτος με την είσοδο και των ιδιωτικών συμφερόντων στην άσκηση των αρμοδιοτήτων τους. Έτσι εξηγείται η παρουσίαση του "Καλλικράτη" στο κλιμάκιο του ΔΝΤ που βρίσκεται στην Αθήνα και η διάδοση από το υπουργείο χονδροειδών ανακριβειών περί δημοσιονομικού οφέλους της κεντρικής διοίκησης ύψους 1,8 δισ. ευρώ με την εφαρμογή του νέου σχεδίου.

Παράλληλα, οι νέες αρμοδιότητες που μεταβιβάζονται (κατασκευή σχολείων, συντήρηση εθνικών οδών, φροντίδα για την καλή λειτουργία των Κέντρων Υγείας) απαιτούν δαπάνες που ήδη ήταν ελλιπείς από το κράτος και θα τις επωμιστούν οι δήμοι και οι περιφέρειες, χωρίς καμία αναφορά στη χρηματοδότησή τους.

Οι τρεις πηγές, ΦΠΑ, Φόρος Φυσικών- Νομικών Προσώπων, Φόρος Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας, απλώς περιγράφονται χωρίς προσδιορισμό των ποσοστών που πάνε στην Αυτοδιοίκηση. Οι νέες αρμοδιότητες που μεταφέρονται από την καταργούμενη Νομαρχία στους δήμους θα κοστολογηθούν στο μέλλον.

Και για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία για τις προθέσεις της κυβέρνησης, το πρόγραμμα στήριξης των ΟΤΑ την πρώτη τετραετία που είχε ζητήσει η ΚΕΔΚΕ, ύψους 4 δισ. ευρώ, θα υλοποιηθεί με τον συνήθη τρόπο, δηλαδή με χρήματα των δήμων και με απροσδιόριστη μικρή συμμετοχή του κράτους!!!

Όλα αυτά, βέβαια, οδηγούν σε δύο κατευθύνσεις: Η Αυτοδιοίκηση, για να αντιμετωπίσει τις διογκούμενες ανάγκες της, είτε θα χαρατσώνει τους δημότες της με τέλη και τοπικούς φόρους είτε θα στρέφεται στον ιδιωτικό τομέα.

Πέραν όμως του πλήρους οικονομικού αδιεξόδου που διαγράφεται για τους ΟΤΑ, ένα άλλο σοβαρό ζήτημα που περιέχει αυτό το προσχέδιο είναι ο συγκεντρωτικός τρόπος διοίκησης με δομές που άμεσα ή έμμεσα παραπέμπουν στον δήμαρχο ή στον περιφερειάρχη ως πηγές κάθε εξουσίας και υποτιμούν ή αγνοούν τη λαϊκή συμμετοχή και την καθημερινή δημοκρατία. Στοιχεία καθοριστικά για την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια, την αξιοπιστία των θεσμών της Αυτοδιοίκησης.

Δια μέσου βαρύγδουπων, πολύπλοκων σχημάτων με πλήθος επιτροπές, η πρόταση του υπουργείου, συνδυαζόμενη, βέβαια, με το πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα (50% + 1), επιδιώκει τον έλεγχο των 370 ΟΤΑ και των 13 περιφερειών αποκλειστικά από τα δύο μεγάλα κόμματα, δηλαδή από το κεντρικό πολιτικό σύστημα, με αποκλεισμό όχι απλώς των μικρότερων πολιτικών δυνάμεων, αλλά κάθε αυτόνομης πολιτικής παρέμβασης του λαϊκού παράγοντα. Και σ' αυτό, βέβαια, σημαντικά θα βοηθήσει η δημιουργία μεγάλων σε έκταση και πληθυσμό δήμων, γεγονός που θα αμφισβητήσει την τοπικότητα των ζητημάτων και θα δυσκολέψει την πολιτική συμμετοχή. Εδώ δυστυχώς οι επιδιώξεις της κυβέρνησης συναντούν κυρίαρχες συντηρητικές απόψεις στον χώρο της Αυτοδιοίκησης.

Πρέπει να είμαστε σαφείς: Για μας η Αυτοδιοίκηση είναι ένας κατ' εξοχήν λαϊκός θεσμός, του οποίου οι δράσεις είναι κοινωφελείς με αποκλειστικά δημόσιο χαρακτήρα. Χρειαζόμαστε μια μεγάλη μεταρρύθμιση του πολιτικού - διοικητικού συστήματος με αποκέντρωση εξουσιών, πόρων, αρμοδιοτήτων. Έχουμε ανάγκη μια ισχυρή, αποτελεσματική, δημοκρατική Αυτοδιοίκηση. Και επειδή με επιμονή και συνέπεια διεκδικούμε εδώ και χρόνια αυτήν την αλλαγή, είμαστε αντίθετοι στο προτεινόμενο σχέδιο του "Καλλικράτη".

Η εξοικονόμηση πόρων "τρώει" την ουσιαστική αποκέντρωση

Μακριά από την τομή που χρειαζόταν η Αυτοδιοίκηση και ευαγγελιζόταν η κυβέρνηση είναι τελικά το προσχέδιο του πολυαναμενόμενου "Καλλικράτη", το οποίο είδε τις προηγούμενες ημέρες το φως της δημοσιότητας. Ούτε η αποκέντρωση, ούτε η ουσιαστική μεταβίβαση εξουσιών από το κράτος στις νέες δομές που θα δημιουργηθούν, ούτε η συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις μέτρησαν ως κριτήρια, όπως διεφάνη στις 298 σελίδες του προσχεδίου που εστάλη από το υπουργείο Εσωτερικών στους αιρετούς α' και β' βαθμού για παρατηρήσεις.

Τα μόνα που είχαν καταλυτικό βάρος ήταν κατά κύριο λόγο η εξοικονόμηση πόρων και κατά δεύτερο η διατήρηση του συγκεντρωτικού συστήματος εξουσίας. Όσο για τη δημοσιοποίηση του χάρτη με τους 370 νέους ΟΤΑ, που αναμένεται αυτή την εβδομάδα, ενδεχομένως μετά την επόμενη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, θα είναι απλώς το "κερασάκι" σε μια μάλλον άνοστη τούρτα για την Αυτοδιοίκηση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτό που επέλεξε η κυβέρνηση να προβάλει πρώτα απ' όλα ήταν ότι η εφαρμογή του "Καλλικράτη" θα έχει ως αποτέλεσμα εξοικονόμηση 1,8 δισ. ευρώ τον χρόνο -σύμφωνα με τους κυβερνητικούς υπολογισμούς, περίπου 1 δισ. ευρώ από τις συνενώσεις των ΟΤΑ, πάνω από 300 εκατ. από την κατάργηση των νομαρχιών και πάνω από 200 εκατ. ευρώ από την αναδιάρθρωση των περιφερειών.

"Δεν ξέρω από πού βγήκε αυτό το νούμερο. Φοβάμαι ότι εντάσσεται σε μια συγκεκριμένη στρατηγική" παρατήρησε με νόημα ο πρόεδρος της ΚΕΔΚΕ και δήμαρχος Αθηναίων Νικ. Κακλαμάνης στην πρόσφατη συνεδρίαση της ένωσης των δήμων της χώρας. Για τον λόγο αυτόν οι δήμαρχοι έχουν ήδη δηλώσει πως δεν θα δεχτούν η κοστολόγηση των νέων αρμοδιοτήτων που περνούν στους δήμους να γίνει με Π.Δ. στα τέλη Οκτωβρίου, αφού τότε θα είναι αργά. Αντίθετα, ζητούν με έμφαση αυτή να γίνει άμεσα και να περιληφθεί στο νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στη Βουλή, καθώς ήδη πολλές από τις αρμοδιότητες των νομαρχιών που θα αναλάβουν οι δήμοι είναι κοστολογημένες, όπως η πρόνοια και η πολεοδομία.

Πάντως, η ανάληψη πλήθους νέων αρμοδιοτήτων από τις δομές που θα δημιουργηθούν με τον "Καλλικράτη" (208 στους πρωτοβάθμιους ΟΤΑ και 304 στις περιφέρειες) έχει τρομάξει ακόμη και τους αιρετούς που πρόσκεινται στην κυβέρνηση και έχουν αναλάβει ρόλο συνηγόρου του σχεδίου. Είναι ενδεικτικά αυτά που δήλωσαν αυτοδιοικητικά στελέχη της παράταξης του ΠΑΣΟΚ τόσο του πρώτου βαθμού όσο και του δεύτερου στις συνεδριάσεις της ΚΕΔΚΕ και της ΕΝΑΕ την περασμένη εβδομάδα. "Οι αρμοδιότητες ήταν πάνω από τις προσδοκίες μας. Ενδεχομένως οι νέοι ΟΤΑ να μην μπορούν να ανταποκριθούν" ομολογούσαν.

Υποχρεωτικές οι μετατάξεις, ανοικτές και οι απολύσεις

Σαρωτικές θα είναι οι αλλαγές που θα φέρει ο "Καλλικράτης" στους δήμους, αφού από τα 6.000 ΝΠΔΔ και δημοτικές επιχειρήσεις σήμερα θα απομείνουν λιγότερα από 2.000. Έτσι δραματικά θα αλλάξει το εργασιακό καθεστώς για δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενους της Αυτοδιοίκησης και κυρίως για τους υπάλληλους των 54 νομαρχιών που καταργούνται. Ταυτόχρονα, ως υπονοούμενο για τους εργαζόμενους της Αυτοδιοίκησης ακούστηκε η πρόσφατη δήλωση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης ότι "το Σύνταγμα εγγυάται τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, στον βαθμό που αυτή έχει να κάνει με συγκεκριμένες θέσεις που υπάρχουν".

Πιο συγκεκριμένα, όπως προβλέπει το προσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών, οι περίπου 15 χιλιάδες μόνιμοι υπάλληλοι των νομαρχιών θα έχουν ένα μήνα προθεσμία από την ψήφιση του "Καλλικράτη" να δηλώσουν πού θα ήθελαν να μεταταγούν, στους νέους δήμους ή στις 13 νέες αιρετές περιφέρειες. Αν τα κενά που θα δημιουργηθούν δεν καλυφθούν μέσα σε δύο μήνες -κάτι πολύ πιθανό- τότε οι μετατάξεις θα γίνουν υποχρεωτικές.

Ανάλογο θα είναι το καθεστώς και για τους μόνιμους εργαζόμενους και τους εργαζόμενους με συμβάσεις αορίστου χρόνου στους σημερινούς ΟΤΑ, μετά τη συγχώνευση των ΝΠΔΔ και των δημοτικών επιχειρήσεων. Αντίθετα, την πόρτα της εξόδου θα δουν σταδιακά οι περίπου 35.000 συμβασιούχοι έργου και ορισμένου χρόνου, καθώς, όπως έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση, οι συμβάσεις τους δεν θα ανανεωθούν μετά τη λήξη τους.

Όπως προβλέπει ο "Καλλικράτης", σε κάθε δήμο μπορούν να λειτουργούν έως δύο ΝΠΔΔ, ένα με αρμοδιότητες κοινωνικής προστασίας - αλληλεγγύης και παιδείας, καθώς και ένα για τους τομείς πολιτισμού, αθλητισμού και περιβάλλοντος. Μόνο στους πολύ μεγάλους δήμους με πληθυσμό άνω των 300.000 κατοίκων θα μπορούν να λειτουργούν έως δύο ΝΠΔΔ για κάθε έναν από τους προαναφερόμενους τομείς. Επίσης κάθε δήμος μπορεί να έχει μία κοινωφελή επιχείρηση, μία δημοτική επιχείρηση ύδρευσης - αποχέτευσης, μία επιχείρηση για τη λειτουργία ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού και μία δημοτική ανώνυμη εταιρεία (οι δύο τελευταίες εφόσον είχαν συσταθεί στους συνενούμενους δήμους).

Σύμφωνα με το προσχέδιο, το μόνιμο προσωπικό και το αορίστου χρόνου των νομικών προσώπων που συγχωνεύονται μετατάσσεται αυτοδικαίως στο νέο νομικό προσώπο. Όσοι εργαζόμενοι θεωρηθούν πλεονάζον προσωπικό θα πρέπει να αποσπαστούν με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου ή σε άλλο νομικό πρόσωπο ή σε υπηρεσία του δήμου. Στις επιχειρήσεις που συγχωνεύονται το προσωπικό με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου μεταφέρεται στη νέα επιχείρηση και κατατάσσεται σε αντίστοιχες θέσεις με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου της.

Και δημοτικό... ΔΝΤ

Ο "Καλλικράτης" προβλέπει όμως και "ειδικό πρόγραμμα εξυγίανσης" για τους υπερχρεωμένους ΟΤΑ, το οποίο σαν ΔΝΤ σε μικρότερη κλίμακα μπορεί να βάλλει αυστηρά όρια για τον δανεισμό των δήμων που θα συμμετέχουν ή και να μην τους επιτρέπει τη λήψη νέων, να τους απαγορεύσει τις προσλήψεις, αλλά και να τους υποχρεώσει να διαθέσουν μέρος ή και το σύνολο των πόρων για επενδύσεις που λαμβάνουν από τον κρατικό προϋπολογισμό προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η αποπληρωμή των χρεών τους.

Στο ειδικό πρόγραμμα εξυγίανσης θα συμμετέχουν είτε με αίτησή τους, είτε όμως και χωρίς, με σχετική απόφαση του υπουργού Εσωτερικών, δήμοι των οποίων οι ετήσιες υποχρεώσεις ή το συνολικό χρέος τους υπερβαίνουν συγκεκριμένο ποσοστό των τακτικών τους εσόδων. Το πρόγραμμα θα διαχειρίζεται εποπτική επιτροπή και η χρηματοδότησή του θα γίνεται μέσω του Λογαριασμού Εξυγίανσης και Αλληλεγγύης της Αυτοδιοίκησης, που θα συσταθεί στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.

Το πρόγραμμα έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στους αιρετούς, με δεδομένο ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρη εικόνα ούτε για τον ακριβή αριθμό των υπερχρεωμένων δήμων ούτε για το συνολικό ποσό του δανεισμού, καθώς, σύμφωνα με αυτοδιοικητικά στελέχη, τα περισσότερα δάνεια δεν είναι στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων αλλά σε τράπεζες. Έτσι δεν θα είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου θα συνενωθούν οικονομικά υγιείς δήμοι με υπερχρεωμένους.

Κυβερνητικά στελέχη υποστηρίζουν ότι δεν θα υπάρξει πρόβλημα και ότι το πρόγραμμα εξυγίανσης θα εφαρμοστεί μόνο στα δημοτικά διαμερίσματα (πρώην δήμους) των νέων ΟΤΑ, που είχαν τα χρέη. Κανείς δεν μπορεί με ασφάλεια να εκτιμήσει τι σημαίνει αυτό και δεν είναι λίγοι οι αυτοδιοικητικοί που εκφράζουν φόβους ότι θα υπάρξει αύξηση δημοτικών τελών μονομερώς στα δημοτικά διαμερίσματα αυτά ή "πάγωμα" των έργων μέχρι να "εξυγιανθούν".

Τέλος, οι ανησυχίες αυτές γίνονται πιο έντονες από τις πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες πολλοί δήμαρχοι δήμων που θα συνενωθούν σίγουρα παίρνουν το τελευταίο διάστημα δάνεια άκριτα για να κλείσουν "τρύπες", καθώς και από τη φημολογία ότι η κυβέρνηση ετοιμάζεται να "ανάψει κόκκινο" στη λήψη περαιτέρω δανείων από το Ταμείο Παρακαταθηκών, όπου εκκρεμούν δεκάδες αιτήσεις.

Επικίνδυνος ο "Καλλικράτης" για το προσωπικό της Αυτοδιοίκησης

Ο "Καλλικράτης" δεν είναι μια δημοκρατική και αποκεντρωτική μεταρρύθμιση του κράτους προς την Αυτοδιοίκηση. Εκείνο που υποστηρίζαμε μέχρι χτες με τη "διοικητική μεταρρύθμιση", την αποκέντρωση -δηλαδή- της εκτελεστικής εξουσίας του κράτους προς την Αυτοδιοίκηση και την κοινωνία, όπως και την ανάγκη του εκδημοκρατισμού του αυτοδιοικητικού συστήματος, δεν ικανοποιείται με τον "Καλλικράτη".

Ο "Καλλικράτης" περιορίζεται κυρίως σε εσωτερικές ανακατατάξεις στην Αυτοδιοίκηση και πιο συγκεκριμένα στην κατάργηση και τον διαμελισμό της νομαρχιακής διοίκησης προς τους Δήμους και την αιρετή Περιφέρεια. Δευτερευόντως το προσχέδιο αναφέρεται αόριστα στη μελλοντική μεταφορά ορισμένων αρμοδιοτήτων από την κρατική περιφέρεια στην αιρετή περιφέρεια.

Ο "Καλλικράτης" αναπαράγει και ενισχύει τον άρρωστο κομματισμό και τον δικομματισμό στην Αυτοδιοίκηση, αποκλείει κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις περιορίζοντας τις δυνατότητες συμμετοχής τους στις εκλογές και στις λειτουργίες των οργάνων της.

Στα οικονομικά ζητήματα, το προσχέδιο του "Καλλικράτη" είναι γενικό και αόριστο. Η ομολογημένη πρόθεση του προγράμματος είναι να δημιουργήσει οικονομίες κλίμακας και να εξοικονομηθούν πόροι. Αν συνδυαστεί με τις δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών, που μιλούν για εξοικονόμηση της τάξης του 1,8 δισ. ευρώ, φαίνεται ότι οδηγούμαστε σε μια κατάσταση πλήρους απίσχνανσης της Αυτοδιοίκησης. Θυμίζω ότι όλες οι αυτοδιοικητικές ενώσεις, όλα τα σώματα και τα συνέδρια μια 10ετία τώρα διεκδικούν - εκτός από τους κάθε φορά παρακρατημένους πόρους- νέες αρμοδιότητες και πόρους που ανέρχονται σε 4 δισ. ευρώ.

Τέλος, δημιουργείται επικίνδυνη κατάσταση σ' ό,τι αφορά το προσωπικό της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, το οποίο μετατάσσεται -τελικά αναγκαστικά- προς τους δήμους και τις περιφέρειες, ανάλογα προς τα πού πάνε οι αρμοδιότητες που ασκούσε. Το γεγονός ότι οι μετατάξεις θα πραγματοποιηθούν το 2010 χωρίς να υπάρχουν σε οργανισμούς οι θέσεις στις οποίες θα τοποθετηθούν οι μετατασσόμενοι υπάλληλοι, δημιουργεί κινδύνους μαζικών απολύσεων. Είναι χαρακτηριστική η σχετική τοποθέτηση υπουργών, τελευταία, ότι "το Σύνταγμα εγγυάται τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, στον βαθμό που αυτή έχει να κάνει με συγκεκριμένες θέσεις που υπάρχουν. Όταν παύουν να υπάρχουν οι θέσεις, χάνεται και η μονιμότητα".


Δεν υπάρχουν σχόλια: